بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی که به عنوان ستون فقرات دستگاه های دوار شناخته می شوند به روانکاری احتیاج دارند . بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی در طیف وسیعی از قطعات و دستگاه های صنعتی مانند پمپ های هیدرولیک ، گیربکس های صنعتی ، ماشین الات کشاورزی و … کاربرد دارند.
به طور کلی سازندگان بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی ، به هنگام ساخت آنهــا برای یک عمر مشخصی آنها را طراحی می کنند. اما شرایط کاری بلبرینگ ها همواره ایده آل نیست و شرایط محیطی ، انتخاب روانکار ، دمای کاری و …. مسائلی هستند که بر روی عمر بلبرینگ ها تاثیر می گذارند و سبب می شود عمر آنها کمتــر از عمر اسمی شان باشد . روانکاری نادرست بلبرینگ ها از مهمترین عوامل کاهش عمر بلبرینگ ها است.
مزایای انواع روانکاری بلبرینگ ها
آنالیز های خرابی بلبرینگ ها که ناشی از روانکاری نادرست هستند
بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی می تواند کارایی خودشان تا رسیدن عمرشان ، به عمر اسمی حفظ کنند بـه شرطی که در شرایط ORS که مخفف کلمه انگلیسی optimum reference state است و به معنای شرایط بهینه مرجع است کار کنند .
تحقیقات محققان فعال در حوزه روانکاری نشان داده است که در حدود ۴۲ درصد از خرابی بلبرینگ ها مربروط به ورود آلودگی به داخل بیرینگ است. دقت داشتــه باشید این امار مربوط به بلبرینگ های شیار عمیق که دارای طوق آبند هستند نیست. بلبرینگ های شیار عمیق طوق دار به همراه گریس کافی عرضه می شوند پس معمولاً آنها نیازی به روانکاری مجدد پیش از تمام شدن عمرشان نخواهند داشت .
امـــا با این وجود در بسیاری از مواقع انتخاب صحیح روانکار و ایجاد برنامه جامع نگهداری و مراقب از بلبرینگ ها سبب می شود مــا بتوانیــم از بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی با حداکثر عمر اسمی شان استفاده کنیــم.
پاسخ به سوالات در خصوص روانکاری نادرست بلبرینگ ها
زمانی که می خواهیم علت خرابی بلبرینگ را با استفاده از روش مد خرابی و تاثیر آن بر آنالیزها یا FMEA که مخفف کلمه انگلیسی failure modes and effects analysis است بررسی کنیم. تعدادی سوال بــه شرح زیر مطرح می شوند که باید به آن ها پاسخ بدهــیم:
۱) کاربرد بلبرینگ یا رولبرینگ چیست ؟
۲) قطعه یا دستگاه صنعتی که دارای بلبرینگ می باشد چقدر برای ما دارای اهمیت است ؟
۳) اثرات جانبی خراب شدن بلبرینگ یا رولبرینگ برای ما چه می تواند باشد ؟
۴) شدت اثرات جانبی خراب شدن بلبرینگ یا رولبرینگ برای ما چه می تواند باشد ؟
۵) مکانیزم خراب شدن بلبرینگ در اثر اتفاق افتادن چه پدیده ایی است ؟
۶) احتمال تشخیص دادن زود هنگام عیب قبل از خراب شدن بلبرینگ برای ما چقدر است ؟
با پاسخ دادن به سوالات فوق و رتبه بندی کردن درجه اهمیت هر کدام قادر خواهیــم بود که بهترین برنامه جامع نگهداری بلبرینگ ها را تدوین و عامل روانکاری نادرست بلبرینگ ها را پیدا کنیم .
اهمیت روانکاری و رابطه آن با خرابی رایج ناشی از روانکاری نادرست بلبرینگ ها
طبق نتایج تحقیقات بدست آمده، بیشتر از ۴۰ درصد خرابی های بلبرینگ مربوط به مسئله روانکاری است، پس قابل تصور است که با روانکاری نادرست بلبرینگ ها چه خسارت های مالی به ما تحمیل می شود. در بلبرینگ ها معمولاً فیلم روانکار بسیار نازک و در حد میکرون (میکرومتر) است و هنگامی که بلبرینگ در قطعه صنعتی ایفای نقش می کند تنش های اعمال شده می تواند گاهی بیشتر از ۵۰۰/۰۰۰ PSI باشد؛ بنابراین اگر که روانکار مورد استفاده توسط هرگونه از آلودگی از قبیل کثیفی ، رطوبت و … آلوده شود به علت این که فیلم روانکار دیگر به درستی نمی تواند وظیفه خود را انجام بدهد بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی دچار سایش خواهند شد که سبب کاهش جدی عمر بلبرینگ ها خواهد شد.
انواع اشتباهات در روانکاری نادرست بلبرینگ ها
۱) استفاده از روانکار نامناسب
برای انتخاب روانکار مناسب باید مجموعه ای از پارامترهای الزامی مانند ویسکوزیته لازم، افزودنی های مورد نیاز و … را مد نظر قرار داد که این ویژگی باید با توجه به مشخصات بلبرینگ ، نوع آن ، سرعت و …. به درستی انتخاب شود.
اگر این موارد به درستی رعایت نشود، سبب خواهد شد روانکار بلبرینگ (گریس یا روغن صنعتی ) به درستی نتواند ایفای وظیفه کند که سبب تخریب سریع بلبرینگ خواهد شد.
۲) عدم استفاده کافی از روانکار
برای روانکاری بلبرینگ ها با گریس ، باید در نظر داشت که یک مقدار مشخص از گریس را برای روانکاری باید استفاده کرد و کم یـــا زیاد استفاده کردن از گریس هر دو مضر است. مکانیزم تخریب بلبرینگ در اثر عدم استفاده کافی از روانکار، سبب به وجود آمدن زنجیره ای از اتفاقات خواهد شد که در ابتدا دمای بیرینگ به علت عدم استفاده کافی از روانکار بالا می رود و این افزایش دما سبب کاهش ویسکوزیته روانکار و خارج شدن آن از بین سطوح و به وجود آمدن سایش فلز با فلز در بلبرینگ یا رولبرینگ خواهد شد.
۳) استفاده از روانکار بیش از حد
استفاده کمتر از حد نیاز و بیشتر از حد نیــاز از گریس، هر دو سبب آسیب زدن به بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی می شود . استفاده بیش از حد نیــاز از گریس سبب می شود که بلبرینگ برای غلبه بر اصطکاک سیال، نیاز به مصرف توان بیشتری داشته باشد که خود سبب بالا رفتن دما و زنجیره ای از اتفاقات ثانویه مانند از دست رفتن خاصیت گریس و …. خواهد شد.
۴) شرایط دمایی بالا
دمای بالای کاری گریس می تواند دو علت داخلــی و خارجی داشته باشد: علت خارجی که ناشی از کار در مجاورت حرارت بالا است امـــا اگر علت دمای بالای بلبرینگ داخلی باشد خطرناک است که می تواند ناشی از کمبود روانکار، اسفاده بیش از حد از روانکار و یا نصب نادرست بلبرینگ باشد؛ اما به هر حال دمای بالای روانکار سبب تسریع در اکیداسیون روانکار خواهد شد و با از دست رفتن خاصیت روانکار سبب افزایش سرعت تخریب بلبرینگ خواهد شد.
۵) آلودگی های جامد
آلودگی های جامد، در صورت اندیشیده نشدن تدابیر مناسب برای جلوگیری از ورود آلودگی های جامد، می توانند وارد محفظه بلبرینگ یا رولبرینگ بشوند. مهمترین آلودگی جامد، گرد و خاک است؛ و بعد از آن، ذرات جامد موجود در هوا که در برخی از کارخانجات صنعتی ممکن است وجود داشته باشد. وجود آلودگی های جامد در محفظه بلبرینگ یا رولبرینگ در وهله اول سبب ایجاد سایش در بلبرینگ خواهند شد و اگر که آلودگی جامد دارای یون های فلزی باشد می تواند در شرایط خاص علاوه بر سایش بلبرینگ سبب خوردگی آن نیــز بشود .
۶) آلودگی ناشی از وجود رطوبت
آلودگی ناشی از وجود رطوبت مانند آلودگی های جامد در صورت اندیشیده نشدن تدابیر مناسب می توانند وارد محفظه بلبرینگ یا رولبرینگ بشوند. نفوذ آب یا رطوبت به داخل گریس یا روغن صنعتی باعث فاسد شدن آن می شود و سبب تخریب بلبرینگ یا رولبرینگ با سایش آن خواهد شد.
رطوبت در داخل رونکار سبب اکسیداسیون و هیدرولیز شدن آن می شود و باعث تغییر ویسکوزیته شسته شدن افزودنی های مفید در روانکار خواهد شد .
۷) ترکیب دو روانکار
یکی از مسائلی که به هنگام روانکاری مجدد بلبرینگ یا رولبرینگ سهواً ممکن است به وجود آید ترکیب دو روانکار است. ترکیب شدن دو روانکار بسیار مضر است و باعث از دست رفتن خاصیت روانکار خواهد شد.
۸) سایر آلودگی ها
بلبرینگ ها و رولبرینگ های صنعتی در دستگاه ها و تجهیزات صنعتی زیادی کاربرد دارند که موجب می شود با آلودگی های مختلفی از جمله انواع خورنده ها، انواع آلودگی های جامد فلزی و غیر فلزی و ….. رو بــه رو باشند؛ و از آنجا که مهمترین علت تخریب بلبرینگ ها روانکاری نادرست آنها است، باید قبل از وقوع فاجعه، از فاسد شدن روانکار مطلع بشویــم که بهترین روش برای این امر، بازرسی منظم و آنالیز روغن است.
منبع: روانکار کارو